Những câu chuyện tầm phào.

Khi chỉ số chứng khoán ở mức 650.Nguyễn Sinh Hùng tuyên bố một câu chắc nịch

- Nếu có tiền tôi cũng mua chứng khoán ở thời điểm này.

Ý ông Hùng cho rằng giá CK ở mức 650 không phải là giá trị thực, mà do tâm lý bầy đàn của dân chơi khiến giá CK tụt xuông vậy mà thôi.

May là ngài Phó Thủ Tướng , bộ trưởng Tài Chính không có tiền. Vì liêm khiết quá, ngài không có tiền mua CK ở thời điểm ấy. Nói may là may cho ngài thôi, vì ngài dùng chữ Nếu, còn dân đen nhiều tiền quá chơi bừa. Bây giờ chỉ số xuống còn dưới 400. Dân thì ngắc ngoải. Chắc ngài Hùng đang xuýt xoa may quá mình không có tiền chơi CK.

Dù sao câu tuyên bố đấy ở cương vị của ông Hùng tại thời điểm đó cũng làm người chơi ít nhiều tin tưởng vào tương lai tươi sáng của thị trường chứng khoán. Giờ thế này, chẳng lẽ đi bắt vạ ông Hùng vì câu nói chơi.

Hiện nay nền kinh tế Việt Nam đang suy thoái trầm trọng, những ai có người quen hoặc làm trong ngân hàng hiểu rõ điều này. Thế nhưng việc cấp bách bây giờ của chính phủ không phải là tìm cách cứu vãn. Mà cách thứ nhất là khẩn trương tìm mọi cách, thông tin để biện hộ rằng suy thoái do tính chất chung của toàn cầu, Việt Nam có nhiều cơ hội để vượt qua, rằng do khách quan này nọ đưa đến. Chúng ta chưa có gì phải lo lắng quá đáng.........

Hy vọng lần này những người cộng sản trong hàng ngũ ông Hùng nói thật chứ không nói chơi như ông.

Bỏ Của Chạy Lấy Người

Khi đồng đôminô Việt Nam bắt đầu lật...

Tháng Ba năm 2007, thị trường chứng khoán Việt Nam bốc lên cõi ảo, với chỉ số VNIndex tại Sàigòn chờn vờn đỉnh cao 1.170 điểm. Vì sống trong bong bóng, nhiều người không thấy rằng trái bóng đầu tư đó sẽ bể - và mình sẽ rớt xuống đất.

Ngày mùng bốn tháng Sáu vừa qua, chỉ số VNIndex tuột dưới 400 điểm - sụt trong 21 phiên giao dịch liên tiếp. Con số chẵn 400 vừa bị tuột là mức nâng tâm lý có ý nghĩa lịch sử.

Từ đỉnh cao 1.170 điểm tới 395 thì coi như mất gần 66%; tính từ đầu năm 2008 thì trong năm tháng đã mất 57%. Nghĩa là sau khi đã sụt từ cuối năm ngoái, qua năm nay còn sụt mạnh hơn, dù chính quyền Việt Nam thu hẹp biên độ giao dịch, không được cao hay thấp hơn giá hôm trước 1%. Biến cố ấy khiến nhiều người tự hỏi rằng mình đã rớt xuống đến đất hay chưa.

Tức là cố định nghĩa lại thế nào là đất, thế nào là đáy, và thị trường chứng khoán sẽ còn tuột giá tới đâu mới ngừng. Một câu hỏi phù phiếm!

Sống trong cõi ảo của một trái bóng đầu tư, người ta đã không hề tự hỏi rằng vì sao hơn 150 công ty được yết giá trên thị trường chứng khoán Sàigòn lại có "kết giá tài sản" cao hơn 40% tổng sản lượng của cả nước ("kết giá tài sản" là giá cổ phiếu trên thị trường nhân với số cổ phiếu lưu hành). Với sản lượng toàn quốc chưa tới 70 tỷ Mỹ kim một năm, làm sao các công ty ấy có thể đáng giá 28 tỷ - và tạo ra doanh lợi một năm trung bình chừng bốn tỷ, theo tiêu chuẩn thông thường của thế giới?

Người ta cũng không hề tự hỏi vì sao thị trường địa ốc tại Việt Nam còn đắt hơn các thị trường Đông Nam Á khác? Một mét vuông phòng ốc tại Sàigòn hay Hà Nội làm sao đem lại lợi nhuận cao gấp ba gấp bốn cùng một diện tích đó tại Hong Kong, Bangkok hay Kualar Lumpur?

Vì vậy, các trái bóng chứng khoán và địa ốc tất nhiên sẽ bể, là chuyện đang xảy ra.

Thật ra, đây chỉ là vấn đề cho các nhà đầu tư - Việt Nam và ngoại quốc - và cho một thiểu số vài trăm ngàn người Việt Nam có tiền hay có quyền để chơi stock và lao vào thị trường bất động sản trong tinh thần đầu cơ hơn là đầu tư. Đấy là vấn đề của những người khá giả nhất ở trên ngọn, ở mặt nổi bên ngoài. Nhưng, cũng là biểu hiện của sự suy sụp bên dưới và sẽ ảnh hưởng đến đại đa số người dân ở dưới, thành phần chỉ có đủ lợi tức vặt mũi bỏ mồm.

Cái bên dưới đó mới là sự kinh hoàng.

Đầu tháng Năm, công ty lượng giá kinh doanh Standard & Poor's đã lần đầu tiên đánh sụt giá quốc trái (trái phiếu do một chính quyền phát hành để vay tiền thiên hạ) của Việt Nam từ loại "ổn định" xuống loại "tiêu cực": không đáng là khí cụ đầu tư. Chuyện ấy, dân Việt Nam không biết vì báo chí không được phép loan tải.

Đến cuối tháng Năm, đến lượt công ty Fitch cũng hạ thấp giá trị trái phiếu của Việt Nam - tức là niềm tin của giới đầu tư quốc tế. Và chưa đầy một tuần, Fitch còn điều chỉnh lại theo hướng tiêu cực hơn nữa. Giữa hai lần định giá của Fitch là hàng loạt báo cáo của các tổ hợp đầu tư quốc tế cho khách hàng của họ như Morgan Stanley, Goldman Sachs, Deustche Bank, Macquarie, rằng kinh tế Việt Nam có vấn đề.

Văn phòng Hong Kong của Macquarie - tổ hợp đầu tư số một của úc Đại Lợi - còn nêu ý kiến như trời giáng, rằng Việt Nam có thể là đồng đômino đầu tiên sẽ đổ trong một chuỗi khủng hoảng tương tự như cuộc khủng hoảng kinh tế Đông Á năm 1997. Nối tiếp có thể là Philippines, Nam Hàn và Ấn Độ.

Năm 1997, giữa không khí lạc quan của giới đầu tư và các định chế tài chánh quốc tế về phép lạ kinh tế Đông Á, khủng hoảng hối đoái bỗng bùng nổ tại Thái Lan vào mùng hai tháng Bảy, một ngày sau khi Hong Kong "hồi quy cố quốc" để trở thành lãnh thổ của Trung Quốc. Khủng hoảng hối đoái bùng nổ khi tiền Thái mất giá, chính quyền Thái phải tung ra 30 tỷ Mỹ kim mua lại đồng Bath của mình hầu vực giá đồng bạc mà không nổi. Số tiền cấp cứu bị tan trong sóng dữ và khủng hoảng hối đoái lan qua tài chánh, lan qua kinh tế, tràn qua các nước lân bang như Malaysia, Indonesia, Philippines và cả Nam Hàn, trở thành khủng hoảng kinh tế Đông Á.

Khủng hoảng kinh tế Đông Á tiếp tục lây lan qua Hong Kong, Nhật Bản, dội mạnh vào Liên bang Nga - khiến nước Nga của Boris Yelstin vỡ nợ - rồi thổi qua Brazil và quay về Hoa Kỳ đánh sập một quỹ đầu tứ đối xung thuộc hàng "đại gia" của Mỹ! Đó là chuyện của 1997-1998. Bây giờ, bỗng dưng mấy nhà đầu tư lại báo động một chuyện tương tự, khởi đi từ Việt Nam!

Lịch sử không khi nào tái diễn y hệt như xưa. Nói cho văn vẻ, ta không khi nào uống cùng một hụm nước trên một dòng sông. Mỗi cuộc khủng hoảng lại thể hiện một cách trong cả ngàn cách khác nhau.

Thái Lan của mười năm trước đã khác Việt Nam ngày nay tới cả trăm năm ánh sáng. Nhục lắm mà vẫn phải nói ra!

Xứ Thái thời ấy có nền móng kỹ nghệ đã vượt xa Việt Nam, trong một thể chế dù bất toàn cũng còn dân chủ hơn gấp bội. Hệ thống ngân hàng Thái Lan của 10 năm trước đã vượt qua hệ thống ngân hàng non yếu của Việt Nam. Năm đó, dự trữ ngoại tệ của Thái đã cao gấp rưỡi số dự trữ ngoại tệ ngày nay của Việt Nam, và tính theo thời giá 2008 thì tất nhiên còn lớn hơn con số gần 24 tỷ của Hà Nội.

Vậy mà Thái Lan đã đổ, cho nên Việt Nam có đổ thì cũng không là chuyện bất thường, dù có đổ kiểu khác... Đổ theo định hướng xã hội chủ nghĩa chẳng hạn.

Năm 2007, thế giới bắt đầu nói đến nạn suy trầm của đầu máy kinh tế số một của địa cầu là Hoa Kỳ. Sau sáu năm tăng trưởng liên tục, kinh tế Mỹ có bị đình đọng trong một chu kỳ kinh doanh thì cũng là chuyện bình thường. Huống hồ thị trường gia cư Mỹ bị sụt, khủng hoảng tín dụng loại thứ cấp sub-prime đã bùng nổ và dẫn tới nạn khan hiếm tín dụng vào mùa Thu .

Đã thế, 2008 lại là năm tranh cử tại Mỹ và các chính trị gia đều phải báo động về nguy cơ suy thoái hay khủng hoảng để dọa nạt cử tri và tự khoe khả năng kinh bang tế thế của mình. Chuyện Tăng Sâm giết người và sự hốt hoảng của bà mẹ Tăng Sâm là chuyện có thật trong kinh tế Mỹ! Cho nên, nếu Mỹ có bị suy trầm thì chẳng ai ngạc nhiên. Và các nước bán hàng cho Mỹ vì vậy sẽ bị điêu đứng.

Từ đấy, ai ai cũng có thể nói rằng kinh tế xứ mình sẽ bị lao đao vì kinh tế Mỹ, một lý luận tiện dụng và đã được Hà Nội sử dụng vào tháng Ba vừa qua theo kiểu "tháo dạ đổ vạ cho trâu". Nhưng ngược với luận cứ a dua theo kiểu bày đàn của người Hà Nội, chuyện ấy chưa xảy ra.

Chuyện đã xảy ra là giá thương phẩm - nguyên nhiên vật liệu, khoáng sản và lương thực - đã tăng vọt. Nổi cộm nhất là giá dầu thô và mễ cốc. Xảy ra chủ yếu mà không duy nhất là vì số cầu gia tăng quá cao so với khả năng cung ứng. Trong hoàn cảnh chung của thế giới - và nhất là của thế giới Á châu với các nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc và Ấn Độ cùng khát dầu và đói ăn tới mức trầm trọng - thì lạm phát vì phí tổn là mối nguy có thật.

Trong hoàn cảnh ấy, Việt Nam lại góp phần đáng kể cho việc thổi bùng lạm phát như một đứa trẻ dại khờ châm lửa đốt nhà.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam bơm thêm tín dụng như người say khiến dư nợ tín dụng tăng 50% một năm, so với chừng 35% của các năm trước 2007. Và bơm vào những nơi sẽ thành các khoản nợ thối, khó đòi, không sinh lời và sẽ mất. Lý do là vì lãi suất ngân hàng quá thấp, là số thực âm (thấp hơn tỷ lệ lạm phát). Tiền rẻ nên ai ai cũng học thói phóng tay áo sô để đốt nhà táng giấy và đẩy lên trái bóng đầu cơ chứng khoán và địa ốc. Trong khi ấy, lãnh đạo kinh tế Việt Nam còn bơm thêm tiền vào nền kinh tế để mua Mỹ kim về làm kho dự trữ: trong tháng Năm năm ngoái họ đòi hút về bảy tỷ Mỹ kim cho kho dự trữ và thổi lên nạn lạm phát tiền tệ.

Qua năm 2008, khi lạm phát đã thành vấn đề khó chối cãi, các giới chức hữu trách về kinh tế tài chánh của Hà Nội cãi nhau: nên ngăn ngừa lạm phát hay nên cứu vớt thị trường chứng khoán đang bể, nên giữ vững hệ thống ngân hàng bị lung lay, hay bảo vệ các doanh nghiệp nhà nước và các dự án công chi trong danh mục ăn hại đái nát mà là đặc quyền đặc lợi của một số đảng viên? Họ quyết định theo định hướng xã hội chủ - là cùng nhắm vào ngần ấy mục tiêu đầy mâu thuẫn.

Như một đứa trẻ thiếu trưởng thành cái gì cũng muốn mà không chịu trả giá, tất nhiên họ không đạt mục tiêu nào!

Lạm phát gia tăng vùn vụt, mỗi tháng một nặng hơn. Quy ra toàn năm thì tháng Năm vừa qua đã vượt 25%. Tính nhẩm cho dễ: mỗi tháng, vật giá tại Việt Nam tăng chừng 3%, trong số đó nặng nhất là giá lương thực, nhu yếu phẩm của đại đa số dân chúng. Đã thế, hàng loạt chương trình chống lạm phát đều được ban hành quá trễ, và chấp hành tùy tiện.

Trong khi ấy, vì chiến lược rập khuôn theo kiểu Đông Á - với màu sắc đậm mùi Trung Quốc là nạn tham nhũng - Việt Nam đòi làm gia công cho thiên hạ bằng cách nhập cảng nguyên nhiên vật liệu và máy móc kỹ thuật để chế biến cho rẻ hầu bán ra ngoài. Xuất khẩu là trên hết! Và lương bổng thấp là ưu thế cạnh tranh tuyệt vời!

Trong hoàn cảnh Mỹ kim đắt và thương phẩm rẻ, chiến lược đó còn có kết quả, nhờ hối suất thấp của đồng bạc và lợi tức thấp của công nhân. Nhưng tình hình đã thay đổi từ 2005 mà Hà Nội không biết. Mỹ kim tuột giá, thương phẩm lên giá và hối suất quá rẻ của đồng bạc vẫn không đảo ngược nổi tình hình: Việt Nam bị nhập siêu nặng, mỗi tháng bị thất thâu hơn một tỷ Mỹ kim. Khiếm hụt ngoại thương của Việt Nam nay đã gấp ba năm ngoái, và cùng với nạn lạn phát, đời sống cơ cực của người dân khiến công nhân biểu tình và đình công hàng loạt!

Để chặn đà lạm phát, các biện pháp hành chánh cửa quyền cũng đã được ban hành, kể cả kiểm soát hoặc trợ cấp giá cả. Ngân sách quốc gia bị bội chi và sẽ còn bội chi nặng.

Tổng kết lại, tệ hại hơn Thái Lan 10 năm trước, Việt Nam bị lạm phát, nhập siêu, khiếm hụt chi phó và bị bội chi ngân sách. Trong khi ấy, nông dân đói ăn và công nhân bất mãn.

Đó là bối cảnh chung khiến các nhà đầu tư hết tin tưởng vào trị trường Việt Nam và bắt đầu gióng chuông báo động.

Khi thị trường sụt giá, ta hiểu là các nhà đầu tư phải rút tiền bỏ chạy, và nếu bỏ từ chỗ này qua chổ khác mà đều thấy lỗ thì đành.. vượt biên. Thuật ngữ kinh tế gọi đó là tẩu tán tư bản, capital flight. Sau thành phần con ông cháu cha có quan hệ tốt đến chính quyền, các nhà đầu tư nước ngoài cũng bắt đầu ngó ra ngoài. Quy luật bỏ của chạy lấy người là như vậy.

Nhưng, trong khi chờ đợi xem đồng đôminô Việt Nam sẽ sụp đổ ra sao, ta còn có thể hiểu quy luật trên trong nghĩa đen: sau các đợt di tản, tỵ nạn hay đoàn tụ gia đình, chưa khi nào người Việt lại muốn ở lại Mỹ đông đảo như ngày nay. Đấy là thành phần khá giả từ các gia đình có quyền hay có tiền được qua Mỹ du học. Tốt nghiệp rồi, họ không muốn con em hồi hương xây dựng xã hội chủ nghĩa nữa! Hãy ở lại Mỹ làm đầu cầu tiếp nhận tài sản và xây dựng cuộc sống mới.

Cùng với nạn tẩu tán tư bản, ta đang thấy nạn thất thoát chất xám!

Kinh tế Việt Nam có bị khủng hoảng hay không? Chưa ai có thể biết chắc.

Nhưng một hy vọng sinh tử cho Việt Nam là dầu thô đừng tiếp tục lên giá và người Việt hải ngoại tiếp tục gửi tiền về trong nước. Năm ngoái, con số thực tế của loại "kiều hối" ấy được Hà Nội ước lượng là 10 tỷ Mỹ kim, bằng 70% số nhập siêu của Việt Nam và gần phân nửa dự trữ ngoại tệ của Hà Nội. Đâm ra, khúc ruột xa ngàn dậm đang cứu nguy cho đảng! Và một phần máu huyết ấy đang được đảng viên cán bộ tuồn ra ngoài trong đà tháo chạy.

Khi bỏ của chạy lấy người như vậy, đảng viên cán bộ của Hà Nội có thể dốt chứ không ngu. Và những người ở bên ngoài đang muốn rót tiền về trong nước thuộc trường hợp trái ngược.

- Nguyễn Xuân Nghĩa -

Con đường đau khổ.

Con đường bị băm nát bởi hàng đoàn xe tải hạng nặng chở quặng sắt từ Lào Cai về Thái Nguyên, sống trâu, ổ gà, ổ voi. Bụi mù mịt , đá lổn nhổn đi xe xóc từng nhát buốt tận đỉnh đầu.

Có một tốp mấy người như công nhân đang tính làm đường đo đạc, họ lề mề , chậm rãi như không có gì vội vàng. Vừa làm họ vừa nói chuyện đâu đâu. Với cái dây thước và hai cái cọc tre, hai chị phụ nữ bịt mặt nhẩn nha đi đo từng mấy mét một cho một hai anh cán bộ ghi chép vào cuốn sổ.

Chúng tôi thay săm lần thứ hai mặc dù mới đi được hơn 10 cây số. Đến lần thứ ba thì thay săm xong thay luôn cả lốp. Thế mới biết vì sao con đường này lắm cửa hàng thay săm lốp như vậy. Đi đường thấy mấy cảnh người dắt xe , lốp xịt hơi mà cám cảnh. Dân ở đây không vá săm lốp gì hết mà chỉ có thay săm, lốp. Cứ 40 nghìn cái săm, 200 cái lốp. Trong khi ở Hà Nội thay cả săm lẫn lốp chỉ 160 nghìn. Họ nói không có nhựa vá săm, dù săm vừa mới dùng thủng lỗ nhỏ nhưng vào hiệu là thay tất. Anh bạn tóc bạc trắng đi cùng thắc mắc vì sao thay đắt. Tôi lôi anh ra nói nhỏ.

- Bây giờ chúng nó bảo 350 mình cũng phải thay anh ạ, đừng nói 240 nghìn.

Với 70 klm con đường như bức ảnh dưới đây, thì việc tốn ba lần săm, một lần lốp cũng là chuyện bình thường. Ác nỗi khi người thay săm , lốp cuối cùng định luồn cái săm mới vào lốp mới. Chúng tôi phát hiện ra đó là cái săm dùng rồi. Tuy còn rất mới những đã bị vá miếng nhỏ bằng đầu ngón tay. Bọn tôi đề nghị họ thay săm mới, thế mới biết vì sao họ không vá mà chỉ đòi thay săm. Đáng ra hai cái săm trước thay ra chúng tôi nên cắt nát nó đi cho họ đừng dùng vào lần sau cho người khác. Còn cái lốp, anh bạn tôi hỏi hiệu gì. Tôi nhìn mãi rồi lắc đầu, hiệu gì tôi cũng chịu . Thôi đi được là may.

Đến Phố Giàng tổng cộng tiền săm lốp là 320 nghìn đồng với tiền xăng đi trên quãng đường ấy mất 40 nghìn nữa. Thật là đắt với 70 klm. Trời đã tối và mưa to, chúng tôi ngủ lại Phố Giàng sau khi đi quãng đường 70klm đó hết hơn 7 tiếng đồng hồ, người ra rời, đau ê ẩm. Vào thuê phòng ngủ, tắm táp, ăn uống xong đặt lưng là ngú tít.

Lang thang.

Nghe tin Bắc Hà có hội của dân tộc miền núi. Thế là cùng anh bạn lên đường, trên đường đi hình dung tới hội người dân tộc có những điệu múa khèn, kèn môi, xoè của các chàng trai cô gái người dân tộc Dao, Thái, Mông...cảnh các chàng trai áo chàm xanh gò minh trên lưng ngựa phi nước đại qua những ngọn đèo cao ngút tầng mây. Cùng anh bạn đi xe máy đến Yên Bái ngược đường quốc lộ 70 đi. Đi được 2klm thì than ôi, con đường gập gềnh sỏi đá, đá các kiểu lổn nhổn trên đường khiến xe xịt lốp, dắt một đoạn thì có chỗ thay săm. Đó là một căn nhà gỗ đơn sơ của cặp vợ chồng già, khi ông chồng loay hoay tìm cách tháo săm xe. Bà vợ mời chúng tôi vào nhà uống nước, nhìn lên tường nhà thấy đầy bằng khen, huân huy chương treo. Chúng nhiều đến nỗi như là cái để trang trí trong nhà. Mà đúng là như vậy vì đồ đạc trong nhà họ chẳng có gì giá trị. Nền nhà bằng đất, vách chỗ gỗ , chỗ vách nứa trát bùn. Mái rạ bạc màu cũ kỹ. Một căn nhà như vậy thì những thứ treo trên tường này lại trở tahnhf vật trưng bày khiến khách vào nhà quan tâm. Huân chương vàng óng mấy loại, bằng khen cũng mấy thứ. Thì ra ông chủ nhà từng là chiến sĩ giải phóng miền Nam, quê ở Nam Hà sau chiến tranh lên đây lập nghiệp.

Trong những tấm bằng khen treo trên tường, một tấm làm tôi chú ý hơn cả là có mảnh giấy nhỏ bằng bàn tay, ghi nhận công lao của đồng chí ( tức chủ nhà) Đoàn Đình Trọng đã tham gia chiến dịch bài trừ tư sản mại bản năm 1975. Ông Trọng đang lúi húi thay săm xe, ông loay hoay khá lâu. Tôi nhìn mãi tấm giấy bằng bàn tay đó rồi ra hỏi bà vợ ông có bán không. Cả hai ông bà hỏi tôi mua làm gì, tôi trả giá 200 nghìn với lý do mua để chơi. Hai ông bà bàn với nhau rồi đắn đo mãi. Họ nhìn tôi với vẻ nghi ngại. Cũng phải thôi , có lẽ từ hồi họ trưng bày những thứ chứng nhận, huân chương chưa có ai hỏi mua gì cả. Anh bạn đi cùng nói tôi điên, ông Trọng thì nói với vẻ nghi hoặc.

- Chắc mua có mục đích gì đấy, không điên đâu.

Tôi càng thuyết phục thì họ càng không bán, có lẽ họ nghĩ tờ giấy đó có giá trị. Họ bảo.

- Để đấy sau này có chế độ gì người ta còn chứng nhận công lao mình.

Than ôi, anh bạn tôi nói thầm.

- Bọn này bị lừa đến lúc chết.

Đúng là như vậy, ông bà Trọng không biết rằng bây giờ tư sản mại bản còn nhiều gấp nghìn lần cái ngày ông bài trừ hồi xưa. Mà cuộc bài trừ ấy có đúng hay sai thì xin miễn bàn. Chỉ biết ngày nay tư sản đầy rẫy đi xe hơi Audi, Méc, BMW còn ộng Trọng và bà vợ trong căn nhà tồi tàn đang ngồi vá xe cho người con của một trong những vị tư sản ngày ấy đã bị cuộc bài trừ lấy hết tài sản tống vào tù.

Thấy không mua nổi, tôi ghé tai anh bạn nói như bí mật, nhưng cố tình cho ông ấy nghe thấy.

- Cái này quý lắm, mang về bán cho dân sưu tập ở Hà Nội phải được đến 10 triệu.

ông Trọng đang cầm cái săm xe, ngẩng đầu lên cười nói

- Biết ngay là mua có mục đích mà.

Chúng tôi trả tiền thay săm ròi đi, cho ông ấy mơ tới tờ giấy bằng bàn tay kia có giá 10 triệu thì những tấm bằng khen to gấp 8 lần có giá thế nào. Đi được một đoạn mới phát hiện ông ta không xiết lại phanh, bắt lại ốc trục. Vào hàng sửa xe khác giật mình, may là bắt xe không rời ra, nếu không chúng tôi nguy mất. Có lẽ ông Trọng ngây ngất quá làm ẩu.

Chuyến về lý thú

Từ Bảo Hà đền ông Hoàng Bảy, đi qua cầu theo đường tới huyện Văn Bàn. Non xanh, nước biếc, núi chập chùng. Trời xanh, mây trắng nắng vàng. Đường nhựa êm ru mãi ít người qua lại,lắm dốc, lắm đèo. Con đường chạy dọc theo con sông. Từ mặt đường nhìn xuống sông sâu thăm thẳm. Thiên nhiên hùng vĩ, con sông chảy bên đường, bên núi quanh co. Đá ghềnh lổn nhổn. Có lúc bao la hiền hoà, phẳng lặng ở đoạn rộng hàng cây số. Lúc dữ dội thét gào ở đoạn hẹp vách đá. Đi gần 80 cây số thì đến địa phận ranh giới Lào Cai - Lai Châu. Ranh giới nằm trên đỉnh dốc, gió thổi mênh mang. Đứng hít làn gió cảm thấy tươi mát mùi thơm trong sạch của thiên nhiên thấm vào thớ phổi. Bên dưới là thũng lũng, là con sông lắm đá ghềnh quanh co.Xuống dốc thả xe trôi, gió vù vù như nhạc bên tai. Cảm thấy phấn chấn vô cùng.

80 cây số từ Bảo Hà đến Than Uyên. Thị xã có con đường trung tâm rộng hàng chục mét, đèn cao áp hai bên. Vỉa hè lát gạch men. Không như hồi năm 88 đã đi qua, đến Mù Cang Chải giật mình thấy cũng vỉa hè lát đá, cũng đèn cao áp, nhà ốp đá men. Cái thị trấn vài chục nóc nhà mái ngói bằng thông pơ mu, vách bằng pơ mu, những nhà sàn đen bóng thời gian, con đường đá sỏi 20 năm trước biến mất hoàn toàn. Đến thuốc phiện đặc sản của Mù Cang Chải hỏi dân cũng ngỡ ngàng . Họ bảo bây giừo hiếm lắm, không còn nữa. Chỉ có he ro in thôi. Một ước mơ nữa tan tành, ước mơ được chụp nương hoa anh túc với cánh hoa mỏng manh, mấy mầu sắc lay theo gió như cánh bướm vờn bay chỉ còn trong ký ức. Cái sót lại là những thửa ruộng bậc thang trải dài theo sườn núi bên kia con sông như từng mảng màu trong tranh là như cũ.

Chật vật đi số 1 đến đỉnh Khau Phạ, một làn sương mù dày đặc đột ngột hiện bên kia đèo. Thì ra đó là mây, đỉnh đèo bên này nắng vì mặt trời chiếu rọi. Chỉ mấy mết qua đỉnh bên kia. Mây dày đặc không nhìn quá chục mét đường. Trời lạnh run người. Phải mặc áo mưa vì rét và ẩm ướt. đi trên con đường phủ mây ấy hàng chục cây số.

Lúc nghỉ chân đèo, gặp người dân tộc Thái. Họ khoe trong bản họ có suối nước nóng. Tắm cái hết đau người, tan mỏi mệt. Mỗi tội phải leo qua núi. Gửi xe vệ đường của quán nhỏ. Leo qua ngọn núi gần đứt hơi, le lết trên nhưng sườn núi khác. Suối nước nóng đây rồi.

Không tin nổi nếu không chứng kiến vẻ hoang sơ còn sót lại trong thời đại này. Dưới suối nước nóng, phụ nữ dân tộc không mảnh vải trên người đang hồn nhiên tắm. Có đủ các lứa tuổi, cô gái mười bảy, mười tám thản nhiên trút sạch quần áo để trên bờ, đi xuống vầy nước. Vú cô tròn căng, hai đầu tí đỏ hồng nhỏ như hạt đỗ. Hai anh em nhìn nhau mới biết cả hai đang há mồm.

Đàn ông cũng tắm trần truồng, tắm ngay sát cạnh nhau. Mọi người tự nhiên như không. Mỗi hai thằng Kinh chúng tôi là chưa hết bàng hoàng. Mãi mới tin là mình nhìn thấy sự thật. Thế là trút quần áo trần như nhộng xuống suối. Nước nóng ran, ngâm một lúc thấy dễ chịu. Tất nhiên là không thể cưỡng lại ý muốn nhìn sang bên cạnh. Ngay sát tay mình là những toà thiên nhiên đủ kích cỡ, màu sắc.

Thế mới biết trong chuyện cổ tích, có những nàng tiên nga trút áo quần xuống tắm. Bị chàng chăn trâu hay dê, cừu gì đó chôm mất một bộ. Cái em búi tó hàng đầu trong ảnh khoảng 18 rất xinh. Chả biết em ấy mặc bộ nào để mình ăn trộm, rồi mặc cả phải làm vợ hai cho mình nhỉ ?

À phải có tấm hình Người Buôn Gió đang bỏ mặc thời cuộc đảo điên, trốn lên rừng xa hoa, hưởng thụ chứ. Hi, kể ra gần gũi thế này. Dân bản không thấy gì, chứ Ngươi Buôn Gió thì thấy xốn xang nên muốn định cư ở đây mà buôn. Vì gió trên cao nhiều , mạnh mẽ và trong sáng. Nhất là cả tin nữa chứ.

Quyến luyến mãi mời rỏi khỏi con suối, càng về sau càng nhiều em trẻ đi làm nương về muộn. Trong bóng nhạt nhoà của hoàng hôn, nhưng thân hình thiếu nữ hồn nhiên lột xiêm áo trên bờ giống như chuyện cổ tích. Cứ ngây ngất ngỡ là mơ, đến lúc người bợt ra vì ngâm hàng tiếng đồng hồ mới luyến tiếc lên bờ mặc quần áo.

Thế nào cũng đi lại, nếu chỗ này mà nhiều người biết, khách di lịch xô đến. ôi thôi, thế là lại ca lời Nguyễn Bính

- Thế là tàn một giấc mơ

Thế là cả một bài thơ não nùng.

Về Hà Nội, tính chuyện cho thuê nhà lên đấy sống thôi. Mặc mẹ sự đời, Hà Tây hay Hà Nội là một , chứng khoán lên xuống, Việt Nam trả lời với Mỹ nhân quyền, ông Mạnh sang cầu Trung Quốc giúp đỡ triệt hạ ai cũng mặc.Mỹ nhân cứ ngồn ngộn thế này thì làm anh hùng làm gì, không khéo lại rúc rọ.

ông Hoàng Bảy.

Từ Phố Giàng rẽ sang Bảo Hà. Nơi đền thờ Ông Hoàng Bảy linh thiêng. Vào đền ông thấy mấy xe ô tô biển các tỉnh đoán ngay có đám hầu đồng. Vừa qua cửa mấy bà cụ mặc áo dân tộc chìa tay xin tiền, rồi có mấy bà thấy mình nói

- Này trông cậu tháng 6 này có lộc, vào đây tôi xem bói cho.

Nhìn kỹ thấy có bà đang cầm tay một em tuổi chừng 26,27 nói vách vách là cô làm ăn tháng 8 có lộc, rồi tình cảm thuận lợi. Em kia quần bò trễ hở cả khoảng lòng bàn trắng muốt. Say sưa nghe từng lời phán của bà bói. Hàng quán chào mua hương, lễ ầm ĩ. Len qua đám ấy vào đến trong đền thì lần đầu tiên trong đời mới thấy quả hoành tráng. Ấy là 4 đám hầu đồng cùng một lúc, kèn phách, lời hát chầu văn từ 4 đám như tranh chấp nhau loạn xị, nhức hết đầu vốn đã mệt vì đi đường. Thắp hương khấn ông Hoảng Bảy xong dâng tiền công đức vội vã ra ngoài.

Lúc này đã trưa, ăn cơm xong hỏi chủ quán có thuốc lá phết thuốc phiện không. Định làm một điếu lộc lá của ông Hoàng Bảy. Mụ chủ quán hét 50 nghìn. Mẹ kiếp, điếu thuốc lá phết tí nước thuốc phiện loãng bên ngoài mà giá từng ấy. Thế thôi không hút nữa. Mọi lần có đám đi lễ về, mình xin không cũng được vài điếu. Điên mà mua từng ấy tiền.

Anh bạn hỏi tại sao ngày xưa dân tộc đã chơi cờ bạc, vì dân cờ bạc dưới xuôi hay lên đây lễ ông. Phải đính chính rằng ông Hoàng Bảy là vị tướng trấn biên thuỳ, sau vì chống giặc phương bắc mà hy sinh. Dân quanh vùng thương mến, cảm phục ông mà lập đền thờ. Không hiểu sau giang hồ đồn đại thế nào rằng ông phù hộ dân cờ bạc lắm, cho nên đám lô đề, xóc đĩa, bóng bánh cá độ năng lặn lội đến khấn ông. Chuyện đi lễ ông về mà cờ bạc có lộc hay không thì ai biết người ấy.

Bắc Hà vào hội

Đường từ Bắc Ngầm lên Bắc Hà thật quanh co và dốc cao. Dốc đến mức phát sợ không dám nhìn xuống phía vực thăm. Đến gần Bắc Hà đã thấy không khi hội hè, từng đám bà con dân tộc quần áo sặc sỡ đi về phía hội. Người cắp nách con gà, người gùi con chó, người ôm con lợn. xâu cá hay gùi mận. Họ tranh thủ hội xuống bán những thứ nuôi trồng lấy tiền chơi hội.

Vào đến trung tâm hội, công an bắt gửi xe máy bên ngoài và mua vé vào cổng khu hội. Nhờ tấm thẻ nhà báo anh bạn đưa ra, chúng tôi không phải gửi xe cũng như tiền mua vé. Vào đến cổng chợ, bao nhiêu ước mơ về một hội chợ vùng cao trong đầu tôi 20 năm về trước tan thành mây khói. Tiếng nạhc chát chúa ầm ĩ, chả có chàng trai dân tộc nào múa khèn, chả có cô gái nào múa xoè. Chỉ rặt đám đông bu quanh những gian hàng chơi trò cờ bạc, nào thì quay số, ném vòng trúng cổ chai.....loa quảng cáo pha trò khuấy động món cờ bạc này ầm ĩ. Tôm cua cá, cờ thế, ba cây bài bắt cây đỏ... bát nháo, hỗn độn. Các ông mãnh người Kinh không quản đường xa đến đây kiếm chác bằng đủ ngón nghề. Rất đông người bu quanh. Chúng tôi đến nhìn tờ thông báo chương trình thấy tiết mục đua ngựa trong sân vận động thở dài. Lúc đầu cứ hình dung các chàng trai trong bộ áo chàm trên mình ngựa sải nước đại, trên con đường dốc quanh co , bụi mù. Nay vỡ mộng khi thấy cái sân vẫn động toen hoẻn chẳng có khán đài. ý định bỏ về đã manh nha trong đầu rồi.

Ngoài khu trung tâm hội, bà con dân tộc bày bán mận và quần áo dân tộc trên đường phố. Hỏi sao họ không vào trung tâm. Họ bảo vào đó bị thu tiền nên không vào. Cũng tốt vì hộ ngồi trên đường bán càng có nét hấp dẫn hơn, mặc dù phố xá Bắc Hà không còn vẻ cổ kính nguyên sơ nữa. Nhiều nhà cao tầng, ốp đá, kính mọc chiếm gần hết. Chỉ còn sót lại vài căn nhà gỗ, mái ngói cũng bằng gỗ. Dinh Hoàng A Tưởng đầy chất xa xăm nay phục chế màu vàng choé. Hình ảnh bà con dân tộc bán hàng trên phố làm du khách gợi nhớ chút hoài niệm xa xưa.

Mận Bắc Hà ngon thì khỏi nói, được gọi là đặc sản vùng này. Mận ngọt và thơm. Giá 15k một klg. Nhưng người ta thường mua cả làn cho tiện mang.

Tất nhiên là hội vùng cao phải có Thắng Cố. Vô tình kết bạn với một ông già dân tộc. Mời ông ăn thắng cố và uống rượu cùng. Rượu Bản Phố- Bắc Hà trong vắt thơm ngát. Uống xong một chén chân đi liêu xiêu, đầu cũng lơ mơ. Thắng Cố dai vì chưa nhừ, nhưng nước dùng thì ngon không tả hết. Nó bùi ngọt, có vị thơm của lá cây gì đó. Hỏi chuyện mới biết ông già đi bộ 76 tiếng từ bản trong núi ra. Thấy ông móm mém tìm miếng thịt nhừ cho ông thật vất vả.

Và sau bát thắng cố ít rượu, mình cũng say. Mặt đỏ rồi đấy. Ngất ngư về khách sạn nằm ngủ một mạch mấy tiếng. Chiều lượn vào các bản quanh đấy chơi. Tối quay về xem ca nhạc tổ chức ngoài trời. Xem lát thấy chán, kiếm bát cháo gà lác đác tí thịt. Giá 20 nghìn, cắt cổ hơn thủ đô. Ý định muốn về trở nên quyết tâm. Về phòng ngủ thấy bảo giá 300 một đêm, không điều hoà, không bình nóng lạnh. Hai anh em quyết định mai rời Bắc Hà. Thế là bắt đầu vào một cuộc đi thêm hàng trăm cây số không có trong dự tính. Sáng sau lúc trời mờ mờ, trả tiền xong xuôi. Mua thêm bộ quần áo. Về đến Phố Giàng rẽ sang Bảo Hà. Không về lối cũ nữa