Đi trồng rừng đây.

Sáng nay tới Viện Hán Nôm nơi đồng chí Nguyễn Xuân Diện công tác, nghe ông Dương Danh Dy nói chuyện về quan hệ Trung Quốc. Về Hiệp Định Biên Giới, Hoàng Sa- Trường Sa và về cả Bô Xít Tây Nguyên.

về HĐBG không có gì mới. Mất đất do những nguyên nhân khách quan từ hồi xưa để lại ví dụ như làm đường bộ, đường sắt, di dân....thiệt hại tất nhiên nhiều hơn báo chí nói, nhưng công lao của hai anh Lê Công Phụng và Vũ Dũng cũng không phải là vớ vẩn. Hai anh đã rất cố gắng hạn chế thiệt hại cho nước nhà.

Về Hoàng Sa- Trường Sa thì năm 1954, bọn bàn trước Tầu đã xơi ngay từ tay Pháp một số đảo Hoàng Sa. Đến thời VNCH sắp tan nó xơi nốt. Giờ nó dùng tàu Ngư Chính mà báo ta nói là phục vụ đánh cá ấy. Là loại tàu to có súng , ống đầy đủ thừa sức giải quyết hải quân Việt Nam. Mấy năm tới bọn Tầu sẽ làm thêm vài con Ngư Chính nữa rải khắp cái lưỡi bò tuần tiễu, thằng ngư dân Việt nào đi đánh cá xa bờ sẽ bị ''tàu lạ' này bắn tan xác.

Vụ Bô Xít thì Tầu mỗi năm nhập mười mấy triệu tấn, cái Đaknong có 600 nghìn tấn chả bõ bèn gì để nó đầu tư. Nhưng nó quyết làm kể cả tốn kém thì ai cũng hiểu. Trừ đồng chí Nông nhà ta hồi mới lên chức TBT, sang thăm Tầu hứng chí thế nào nhận lời làm cái vụ đó. Đáng ra Bô Xít làm lâu rồi, nhưng bị các cụ ngăn cản ác, giờ các cụ nghỉ hưu lâu , quyền thế cũng kém. Tầu nó thúc làm nốt. Mấy cụ kia giờ nói cũng chả ai nghe. Đồng chí Nông trước khi hết nhiềm kỳ tranh thủ làm cho xong để giứ lời với Tầu. Không mai kia anh khác lên kế nhiệm anh ấy lại gác đấy thì muối mặt.


Nói thế này thôi, nói quá lần sau có hội thảo gì bọn nó không cho mình vào. Nhưng có vấn đề thế này bà con cần lưu tâm.

- Hầu hết thiệt thòi ngay hôm nay đều đổ cho người tiền nhiệm. Việt Nam không có tiền lệ xử lý những nhà tiền nhiệm đã ký cọt, quyết sách sai lầm. Thấy về hưu rồi là thôi. Kiểu ra vẻ cao thượng là không nên đánh người đã xuống ngựa, còn lại khó khăn ta giải quyết. Thế mới là xây dựng, thế mới là cao cả, thế mới là giữ vững an ninh nội bộ, giữ tinh thần đoàn kết.....

Cho nên rút bài học từ những mất mát vừa qua, bà con nhân dân nên kiến nghị thế nào. Sao cho vài ông về hưu rồi phải ra công luận mà xét tội. Có thế các ông sau này kế nhiệm mới run mà không làm ẩu. Chứ cứ để các ông ấy làm ẩu rồi về hưu an nhàn trong biệt thự sang trọng hưởng thụ xa hoa là không được. Để yên thế khác nào khuyến khích các vị đương nhiệm hay kế nhiệm cứ an tâm làm sai, chả bị sao đâu mà sợ.


Lúc trưa ngồi với Diện mình bảo đùa.

- Tôi nói với anh thế này, anh mà có tư liêu gì chứng minh HS-TS của Việt Nam thì anh bán mẹ cho Tầu làm một mớ. Chứ đà này bọn nó bán đất xong tiếp đến là bán văn hóa, tinh thần, lịch sử. Mà anh còn có nghề chuyên môn bán nó còn được giá. Tôi thấy các học giả cất công tìm tòi, ngiên cứu như ông Dy ban nãy nói, ông ý chả có ai thù lao. Có khi tìm cái gì chứng minh chủ quyền HS-TS của mình hay của nó thì càng tốt, bán cho Tầu lại được mớ to. Tầu nó cần thì nó trả cao, chứ nước mình có ai cần đâu mà thù lao, bồi dưỡng các anh.

Diện nghe thấy mình nói đểu ức quá chửi.

- đm bọn khốn nạn.

Chả biết chửi mình bày ý khốn nạn hay chửi bọn Tầu khốn nạn hay chửi bọn nào nữa không biết.

Mà từ mai mình đi lên Sơn La trồng rừng theo dự án phủ xanh đồi trọc, vừa viết tiểu thuyết vừa trồng cây gây rừng. Mai này Trung Quốc nó còn có gỗ mà khai thác, không nó chiếm Việt Nam xong nó chửi mình không có gì cho xơi. Chuộc cái tội bấy lâu nay mình chửi nó một cách vô ích. Ông Diện có bảo mình khốn nạn thì mặc ông ấy. Loại ông ấy chả thời thế gì cả, đến TBT hay BCT với Tầu thế nào mình phải biết chứ. Mình là nhân dân thì phải theo đường lối của Đảng và chính phủ. Họ bảo sao mình nghe vậy, đéo ai khiến các ông yêu nước kiểu tự do bừa bãi. Yêu nước kiểu quá trớn là bọn thế lực thù địch nó lợi dụng thành hại nước mình .

Mà đéo hiểu bọn nào là '' thế lực thù địch'' của Việt Nam bây giờ. Cụm từ này phải hiểu là thằng nào làm phương hại đến đất nước chính là bọn đó. Nhưng thôi tỉnh thoảng cũng phải khác giọng xem có giống lính của ông Tô Huy Rứa hay không ?

Entry for April 15, 2009

Đời buồn thế, dạo này nghèo ốm đau liên miên. Không làm gì ra tiền ở nhà mãi. Sáng nay đến chỗ Mai Kỳ có hẹn. Đi vào đoạn đường mới cấm, thế là bị áo vàng chặn đường.

Áo vàng giơ tay chào, đề nghị xem giấy tờ Nói rõ lỗi mình vi phạm và hình thức xử lý là giam xe lại. Mình nhất trí, không xin xỏ gì cả, mặt tỉnh bơ như giữ xe là chuyện bình thường quá nhỏ. Áo vàng dẫn sang bên đường, thấy có hai áo vàng khác đang ghi biên bản mọi người. Mấy người bị quát vì gì gì đó, còn mình thản nhiên châm thuốc nhìn . Đến lượt mình ghi biên bản, áo vàng lớn tuổi hỏi mình là sẽ bị phạt 450k hoặc giữ xe. Mình nói tuỳ anh, giải quyết thế nào cho tiện thì làm. Áo vàng bảo phạt đúng thì 450k. Mình rút tờ 500 bảo trả lại 50k, áo vàng bảo phạt 300 k vì chiếu cố, mình cũng gật. Áo vàng đăn đo rồi phạt 150k. Mình nhét xấp biên lại vào cặp, áo vàng nhìn thấy đồ đạc lỉnh kỉnh hỏi làm nghề gì. Mình nói là đánh máy thuê. Áo vàng nói vẻ trách móc- sao không nói để anh em không viết biên lại. Mình lại phải an ủi anh ta – thôi anh xử lý thế là vừa đẹp., đủ tình , đủ lý. Tôi cũng sai chứ có không đâu- Mình bị phạt vui vẻ đi, còn mấy anh áo vàng lại nhìn theo vẻ ái ngại thương hại mình.

Nói chung kinh nghiệm mình là chớ sai luật, còn sai luật thì chấp hành xử lý. Không năn nỉ gì hết, càng đàng hoàng vui vẻ các anh ấy càng ngại. Bình tĩnh, tự tin như không có gì cả. Tự khắc các anh ấy sẽ dàn xếp cho êm.

Nhưng mà hôm nay mà thu xe, hay phạt đủ 450k. Là mình chấp hành xong rồi sẽ lôi máy ghi âm, máy ảnh, máy quay phim trực ở đó cùng các anh. Để làm bài ca ngợi các anh áo vàng gương mẫu làm việc công tâm ngay đấy. Có khi trực cùng các anh mấy ngày luôn

Vài nét về Phật Giáo Việt Nam ngày nay

Phật Giáo Việt Nam có một thời kỳ cực thịnh khi nhà Lý lên ngôi, vốn là con của một nhà sư với một phụ nữ quét chùa. Được sự trợ giúp của bố là Vạn Hạnh và chú mình, Lý Công Uẩn lên ngôi vua luôn nhớ tới nguồn gốc, cho nên thời Lý Phật Giáo rất thịnh hành. Sau này vương phi Ỷ Lan người có dã tâm tàn bào khi xuống tay ghen tuông hạ tàn độc nhiều vương phi khác , Ỷ Lan xây rất nhiều chùa, nhất là ở quanh vùng quê hương bà.

Đời Trần khi mà Trần Nhân Tông nhường ngôi sáng lập gia Thiền Phái Trúc Lâm, đạo Phật lại lần nữa được lên ngôi gần như là quốc đạo.

Rồi sau bao năm chính chiến , liên miên. Phân chia Nam Bắc, đạo Phật trải qua một thời kỳ khó khăn cùng với dân tộc. Ở miền Bắc những năm cải cách CNXH chùa chiền bị liệt vào loại tàn dư phong kiến bị dỡ bỏ, tàn phá , hoang phế rất nhiều. Tuy Phật Giáo miền Bắc bị ghẻ lạnh như vậy, nhưng người ta vẫn ca ngợi Phật Giáo Miền Nam đứng lên chống đối chính quyền Ngô Đình Diệm,hình ảnh nhà sư Thích Quảng Đức là công cụ mà miền Bắc sử dụng rất nhiều để lên án chính quyền Ngô Đình Diệm. Lúc này thì họ không nói những câu '' Tôn giáo không nên dính đến chính trị"' như ngày nay họ nói Thích Không Tánh, Thích Quảng Độ.

Năm 1981 Giáo hội Phật Giáo hai miền họp lại để bàn thống nhất thành một giáo hội, phần lớn Phật Giáo miền Nam không chấp nhận những chủ trương mà đại hội đề ra, họ đi con đường của họ tức Giáo Hội Phạt Giáo Việt Nam Thống Nhất. Còn Phật Giáo miền Bắc khôn khéo hơn, đã biết dựa vào chính quyền, lôi kéo thêm một số ít Phật Giáo Miền Nam lập thành Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam. Từ đó GHPGVN được sự công nhận của Đảng và NN tự cho mình là Giáo Hội Phật Giáo duy nhất, hợp pháp và được lòng các phật tử nhất. GHPGTNVN do Thích Huyền Quang náu thân trong những cơ sở nhỏ hẹp của mình phía Nam, là cái gai trong mắt chính quyền.

Nhìn chung sự hưng thịnh của Phật Giáo thường liên quan đến quyền lực chính trị

Khi CNXH ở Đông Âu bị sụp đổ, Việt Nam tránh được điều đó vì hình ảnh vị lãnh tụ Hồ Chí Minh đã được tuyên truyền khắc sâu trong lòng nhân dân. Bởi những gì gọi là thành quả cách mạng đều gắn liền với hình ảnh Hồ Chí Minh. Nhiều nhân vật cao cấp hồi đó muốn thay đổi chính thể đều e dè khi động đến những gì liên quan đến vị lãnh tụ kính yêu này.

Ngay lập tức những người muốn giữ chế độ Việt Nam XHCN bắt tay quan hệ với Trung Quốc, hấp thu và học hỏi nhiều chính sách lãnh đạo, quản lý đất nước. Một trong những điều mà xứ sở Trung Hoa từ ngàn xưa hay làm là thần thánh hóa lãnh tụ.

Tư tưởng này nhanh chóng được Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam áp dụng, bởi thế Phật Giáo Việt Nam ngày này mới cực kỳ hưng thịnh. Đến cựu TBT Lê Khả Phiêu cũng có ban thờ Phật tại nhà. Trong mấy năm gần đây ở miền Nam và miền Bắc xây dựng hai ngôi chùa tốn hàng chục nghìn tỉ đồng, khi mà nạn thất nghiệp, lạm phát, khủng hoảng kinh tế khiến đời sống nhân dân lao động cực khó khăn. Bất chấp tất cả điều đó, chùa chiền vẫn được xây dựng hoành tráng, tốn kém. Một điều mới là từ ngôi chùa lớn lâu năm như chùa Hương đến một ngôi chùa nhỏ ngoài tượng Phật giờ có thêm lãnh tụ Hồ Chí Minh trên ban thờ.

Có lẽ Phật Giáo Việt Nam nên có một nghiên cứu bài bản, chứng mính lý luận lãnh tụ HCM có đủ phẩm chất từ bi, hỉ xả, cứu nhân độ thế để cho ngài một pháp danh. Để hợp thức hóa ngài là một trong muôn vàn vị Phật, gọi nôm na là phong Phật cho lãnh tụ Hồ Chí Minh. Như thế người dân đi lễ chùa không phải thắc mắc tại sao ngài lại sánh vai cùng với đức Phật Tổ Như Lai.

Nhưng đức Phật Tổ Như Lai sáng lập ra đạo Phật, thì lãnh tụ HCM cũng sáng lập ra nước Việt Nam, công trạng đâu có kém gì. Nhất là giờ Phật Giáo còn nương náu trên Việt Nam phải mang ơn HCM đã dày công tạo chỗ cho Phật Giáo ngày nay có chùa mà thờ. Không thì đi Tây Trúc mà ngự. Để dàn xếp dung hòa, uyển chuyển hợp với thời cuộc. Cách hay nhất là đôi ta cùng ngự trên cao. Như tinh thần khiêm tốn nhưng vãn thể hiện cá tình hào hùng của chủ tịch HCM năm 1950 trước tượng thờ Trần Hưng Đạo

Bác anh hùng tôi cũng anh hùng,

Tôi, bác cùng chung nghiệp kiếm cung.

Bác thắng quân Nguyên thanh kiếm bạc,

Tôi trừ giặc Pháp ngọn cờ hồng.

Bác đưa một nước qua nô lệ

Tôi dắt năm châu đến đại đồng.

Bác có linh thiêng cười một tiếng

Rằng tôi cách mạng đã thành công

Nay xin làm lại để treo trên ban thờ Phật Tổ và lãnh tụ kính yêu câu sau

Bác được thờ, tôi cũng được thờ

Tôi , bác cùng chung một cái ban

Bác thu phật tử bằng kinh kệ

Tôi hút tín đồ bởi luận cương

...............................................

Dưới đây là vài hình ảnh của một ngôi chùa tại Canh Tân, Hưng Hà, Thái Bình

Màu sắc sặc sỡ bên ngoài không giống vẻ cổ kính như các ngôi chùa khác










Sân trước của chùa lợp mái tôn tránh mưa nắng, băng rôn, khẩu hiệu khiến người đến chùa tưởng đang lạc vào chỗ mít tinh kỷ niệm trọng thể ngày gì.






Ngôi chùa cũ bị bỏ hoang, nhà sư trụ trì mới về đã bỏ ngôi chùa cũ cổ kính để xây chùa mới theo kiến trúc đời @ hay đời gì nữa mình ông ý biết.






Đồng chí Thích Thanh Lan tại văn phòng chùa Canh Tân. Tuy tuổi đời không cao, sinh năm 1968. Nhưng đồng chí đã thấm nhuần tư tưởng cách mạng, dưới đây là những dòng trong báo cáo gửi mặt trận tổ quốc huyện nhà. Bản báo cáo này khẳng định nhất quán tư tưởng của đồng chí với các đường lối của Đảng và nhà nước, nghiêm chỉnh chấp hành mọi chủ trương. Trong bản báo cáo này đồng chí Thích Thanh Lan nhận định rõ rằng '' không thể mải mê tu tập thiền mà xao lãng các nhiệm vụ chính trị, xã hội......''






Người viết bài này không hề có ý xúc phạm đến Phật Giáo cũng như Lãnh Tụ tối cao. Chỉ muốn qua đây vài dòng cho những kẻ thường rêu rao cái câu '' tôn giáo không nên dính vào chính trị'' thấy cần phải chỉnh lại rằng '' tôn giáo chỉ nên dây dưa vào chính trị khi hợp tác với Đảng và Nhà Nước"'. Như thế chính xác và đầy đủ hơn.

Hội thảo bô xít Tây Nguyên

Ngày mai tại khách sạn Melia tại trung tâm Hà Nội, một cuộc hội thảo tầm cỡ quốc giá sẽ đánh giá tình hình về Bô xít Tây Nguyên.

Nhiều người lạc quan tin tưởng rằng đây là một tín hiệu tốt đẹp , rằng nhà nước đã có những cái nhìn lại khi nhận nhiều phản hồi từ nhân dân cũng như nhiều nhà khoa học.

Thực chất hội thảo này theo như đoán mò của Người Buôn Gió là một cuộc thống nhất ý chí. Sau hội thảo này các báo chí sẽ ngừng phản biện. Tức là có hội những sẽ không có thảo. Mọi thứ đã chuẩn bị chu đáo, hội thảo sẽ nhất trí % đồng ý với chính phủ về triển khai dự án bô xít trên Tây Nguyên.

Lại một trò vớ vẩn, thế nào cũng đưa tin ở hội thảo này đã có nhiều ý kiến đóng góp quý báu về môi trường, an sinh...trong khi triển khai dự án. Nhìn chung mọi người đều nhất trí với chủ trương này sau khi tranh luận sôi nổi công khai.

Hội thảo là dấu chấm hết cho hy vọng cho những ai tin tưởng rằng chính phủ còn đang do dự trước ý kiến của họ. Bô Xít Tây Nguyện chính thức triển khai. Lịch sử sau này ghi rõ nó được triển khai bởi sự nhất trí cao trong cả nước thông qua hội thảo này.

Chùa hay đảng ủy ?

Trong một ngôi chùa tại miền Bắc, nhìn ảnh không ai biết là chùa hay là cơ quan đảng ủy. Tượng Phật bằng đồng khiêm tốn, tượng Bác Hồ nổi bật bởi màu trắng toát. Còn một số tư liệu, ảnh nữa. Đợi lúc nào rảnh làm một en try tử tế về ngôi chùa và vị trụ trì ở đây. Giờ bận quá, có khi bận đến mấy tháng vì nhà hết gạo phải đi cày.

Entry for April 06, 2009

hai bố con đi lên rừng chơi. Tí Hớn khoái rừng núi lắm.Cười sung sướng vì được đi.

Hương Lá Xông 7

Phần Kết.

Người đàn ông khuôn mặt nhầu nhĩ khắc khổ đứng giữa con đường đất ,ngơ ngác nhìn như tìm kiếm vật gì. Anh ngỡ ngàng khi thấy những căn nhà mới mọc lên. Thằng bé con hơn ba tuổi đứng bên cạnh nắm tay anh,ngước mặt nhìn bố hỏi.

- Bố tìm gì hả bố.?

Anh cúi xuống hôn má con, thằng bé trắng trẻo, khuôn mặt sáng ngời, tươi tắn trái ngược với sắc mặt bố.

- Bố tìm mấy cái cây bố trồng ngày trước con ạ.

- Bố trồng ở đâu hả bố ?

Anh đặt cái túi xuống đất, bế con lên chỉ.

- Ở đằng sau mấy ngồi nhà này, chắc là vậy con ạ. Bố đang tìm.

- Sao bố lại trồng ở đây ?

- Vì trước bố từng ở đây con trai ạ.

- Có phải cây này không bố ?

Cậu bé chỉ vào đám cây cúc dại thấp lè tè ven đường, cậu ưỡn mình tụt xuống người bố chăm chú ngắm những bông hoa cúc dại nhỏ xíu. Bàn tay xinh xinh của cậu vươn ra ngắt một bông hoa đưa bố.

- Con lấy cho bố đấy.

- Bố xin con. Không phải cây này bố trồng đâu con ạ.

Người bố cầm bông hoa cúc dại nhỏ xíu đưa lên mũi ngửi, mùi hăng hắc thoang thoảng. Anh thấy có lối đi giữa hai cái nhà. Anh nhấc túi và tay kia xốc nách thằng bé đang nghịch bụi cây lên hông nói.

- Đi thôi con.Có lối đây rồi.

Hết lối đi thấy một cánh đồng lúa, thấp thoáng mấy bóng người mặc áo kẻ sọc đang lúi húi giữa cánh đồng. Anh nhíu mày tự hỏi – sao ít thế ?. Một gương mặt lỳ lợm dưới cái mũ lá hất hàm hỏi anh.

- Thăm thằng nào đấy, vào nhà kia xin phép cán bộ đi.

Anh nhìn bụi chuối bên cạnh, gương mặt ở trong bụi chuối chui ra khuất quá anh không để ý. Các đời đội trưởng trước anh thường núp trong bụi chuối này tránh nắng. Chỉ có anh là không như họ, anh đứng trên sườn đồi để nhìn mọi thứ thích hơn, bất chấp cái nắng gắt, phơi thân như các bạn tù của mình.đang làm ruộng.

Đám áo sọc dưới ruộng nhìn anh hy vọng, chắc họ cố nhìn xem có phải người nhà mình không. Anh chạnh lòng khi thấy cái nhìn của họ. Những cái nhìn như muốn bấu víu, thèm khát. Anh bế con đi đến ngồi nhà mà khuôn mặt kia chỉ. Khuôn mặt vẫn đi đằng sau, anh biết

đôi mắt trên khuôn mặt đó đang dò xét, đánh giá anh xem có khá giả không, đến thăm ai. Con “ lạc đà’’ này béo hay gầy.

- Đứng đây đợi báo cán bộ, thăm thằng nào để báo.

Gương mặt nói giọng cục cằn vẻ uy quyền.

Anh đặt con xuống, nói nhẹ nhàng.

- Bảo có Cu Tỉn thăm thầy.

Thằng bé giơ tay che mắt vì nắng, ở nhà đi học mẫu giáo về gặp ai nó cũng chào. Giờ anh mới nhận thấy nó không chào gương mặt kia. Bé hỏi

- Cu Tỉn là ai hả bố.?

Anh không trả lời con trai.

Gương mặt trâng tráo kia trở nên bối rối, khuất sau cánh cửa phòng. Vài giây quản giáo mở tung cửa, nét măt hân hoan khi nhìn thấy bố con anh.

- Ồ , hai bố con vào đây, vào đây.

Anh đặt con xuống thềm, thằng bé thấy nụ cười của quản. Nó khoanh tay.

- Cháu chào ông ạ.

Quản giáo bế xốc nó lên khen.

- Ôi ngoan quá, xinh quá. Chả giống bố mày, chào bác thôi. Mệt không con, vào đây với bác nào.

Quản giáo nhìn gương mặt dưới cái nón lá đang đứng đa thúc dục.

- Mày chạy ra ngoài quán lấy mấy chai bia, lấy cả nước ngọt cho thằng bé.

Hai bố con ngồi trên giường quản giáo, ông lấy cái khăn mặt của ông lau cho thằng bé vừa nói.

- Cha mày, bác muốn con trai mà không được đây này, kháu thế con ơi.

Anh hỏi ông.

- Con Hương nhà thầy đã có cháu chưa ?

Quản lắc đầu.

- Chúng nó chưa, chúng nó đang chạy về trại dưới đấy. Trên này giờ chán lắm.

Anh hỏi.

- Sao đội ít người thế thầy ?

- Đấy mày xem, giờ nhận nhiều lấy tiền đâu ra đóng cho trại. Thỉnh thoảng có thằng nào ngon phải mua lại của bên nhân lực. Đm có thằng nào tù đầu, nhà phố Hàng..là xâu xé nhau. Mà bọn Tù con so giờ nhà chúng nó chạy luôn đi dưới đấy. Không nhiều như hồi mày đâu. Tao nhì nhằng đợi về hưu cho xong. Giờ mới thấy chán cái nghề cai tù. Bảo sao ngày xưa các cụ nói câu ‘’cai tù’’ ý nào mày biết đấy.

Gương mặt dưới nón lá mang nước về, nhìn anh săm soi như xem kẻ cùng giới mình có ‘’chất chác’’ gì không. Đôi mắt dò xét chỉ thấy một đôi mắt hiền dịu đang âu yếm nhìn cậu bé con loay hoay mở hộp nước Bò Húc.

Mảnh đất trồng mầu giờ đã phân cho cán bộ làm nhà, anh không tìm thấy cái vườn lá xông nhỏ xíu của mình cho con xem. Anh xin phép quản giáo cho anh và con đi dạo, cõng con trên lưng anh đi thẳng lên đồi A1. Ngọn đồi cằn cỗi hơn cả mười mấy năm trước. Cây xấu hổ lúp xúp cằn cỗi, sỏi đá kin kít dưới bước dày leo dốc. Mỗi bước đi anh lại nhớ đến từng khuôn mặt. Tùng Ngọc ho lao ra máu, Thịnh Trố Lý Thường Kiệt thối gan, Dũng Trắng chợ Giời bị ổ khóa nện vào đầu, Mạnh xệ trốn trại bị bắn ….anh nhớ mẹ thằng Tùng lên thăm đến trại mới biết tin nó chết. Bà lăn lộn bên mộ nó, quằn quại đau đớn để mặc gai xấu hổ đâm rướm mặt. Gào khóc than trời đất hàng tiếng đồng hồ đến khi ngất lả đi anh phải cõng về bệnh xá trại.

Thằng bé giẫy người nói.

- bố ơi cho con xuống, bố làm con sắp rơi xuống đất rồi đấy.

Anh xốc con trên lưng, suýt nữa anh quên con đang trên lưng mình. Anh nhìn khắp ngọn đồi nhớ về đám bạn tù nằm lại đây năm đó.

Giờ chắc nhà chúng đã đưa chúng về xuôi. Nhưng ở đồi A1( chôn tù) hết lứa này đến lứa khác được chôn, giống như trại tù hết lứa này ra đến lứa tù khác vào. Những nấm mộ mới thấp toen hoen, mà nông cũng thế vì đất cứng cằn, khô khốc. Tù đào mộ cũng đào quấy quá cho xong , hồi trước có mộ của thằng ‘’ xăng pha mi “’ ( không có gia đình quan tâm) chỉ sâu nửa quan tài đã lấp đất. Cả trại tù mấy chục đội , có đứa nào chết phải qua tay tù đội anh chôn. Tù ở đội nào chết có anh em cùng đội thương lót tay cho tù chôn huyệt ít thuốc, trà còn nằm tử tế. Còn không có lần mưa to, trôi cả quan tài đi xuống tận chân đồi. May mà trôi thế không bật nắp bung xác ra dù gỗ quan tài toàn gỗ tạp nham, tạm bợ. Bốc mộ chưa tan thịt đã tan mục gỗ quan tài.....